كل افاده مىكند عموميت را به لحاظ كل اثنين اثنين . و اگر مدخولش جمع باشد ( مثل : اكرم جميع العلماء يا اكرم العلماء ) باز ادات العموم ( كه جميع يا جمع محلى به الف و لام باشد ) افاده مىكند عموميت را به لحاظ كل جماعة جماعة . پس عموم جمع با عموم مفرد فرق پيدا كرد به اينكه در عموم مفرد ، استغراق به لحاظ كل فرد ، فرد است . فيحصل الامتثال باكرام كل فرد جداگانه . ولى در جمع ، عموميت و استغراق به لحاظ مرتبه است . اى ؛ كل مرتبة مرتبة من مراتب الجمع فلا يحصل الامتثال باكرام شخص واحد . چنان‌كه عموم تثنيه با مفرد فرق است . جناب مصنف ، به پيروى از اكثريت علما ، اين سخن را رد مىكند و مىفرمايد : قياس نمودن عموم جمع به عموم تثنيه ، مع الفارق است به جهت اينكه تثنيه ، هم از جانب قلت و هم از جانب كثرت ، محدود است به اينكه كمتر از دو تا نباشد و الا تثنيه نخواهد بود بلكه مفرد است ؛ و بيشتر از دو تا هم نباشد و الا جمع است و تثنيه نخواهد بود . لذا عموم تثنيه هم ، به لحاظ كل اثنين اثنين خواهد بود اما به خلاف جمع كه از ناحيهء قلت محدود است به جهت اينكه اقل مراتب جمع ، بنا بر قول مشهور ، 3 فرد است و بنا بر قول جمعى ، 2 فرد است و بر كمتر از آن ، جمع اطلاق نمىشود لكن از جانب كثرت حد و مرز ندارد ، اگر اين جمع در خارج هزار فرد داشته باشد ، تمام اين‌ها يك مرتبه از مراتب جمع است كه جمع همه را يك جا شامل است نه اينكه ما به تعداد هر فردى مرتبه درست كنيم . و معناى عموميت و استغراق در جمع اين است كه : به مرتبهء دانيه و حد اقل اكتفا نكن ، بلكه تا آخر افراد برو و همه را اكرام كن . همان‌طور كه در مفرد معناى عموميت اين بود . پس ، از ناحيهء استغراق و شمول ، ما بين مفرد و جمع فرق نيست . مفرد هم ، كل فردفرد است جمع هم عموميتش به لحاظ كل فردفرد است . آرى ، يك تفاوت ما بين جمع و مفرد هست كه آن‌هم از محل بحث خارج است و آن اين است كه : اگر مفرد دلالت بر استغراق نداشت ، شامل يك فرد مىشود و به همان